Saf altın yumuşak olduğu için takı ve dolaşım ürünlerinde dayanıklılık veya renk amacıyla başka metallerle alaşım yapılabilir. Ayar düştükçe toplam ağırlık içindeki saf altın payı azalır; ancak ürün fiyatı yalnız bu paydan oluşmaz. Tasarım, işçilik, marka ve taş gibi unsurlar da özellikle mücevherde önemlidir.
Ayar oranları nasıl çevrilir?
Ayar sayısı 24’e bölünerek teorik saflık oranı bulunur. 14/24 yaklaşık yüzde 58,33, 18/24 yüzde 75, 22/24 yaklaşık yüzde 91,67’dir. Ticari damgalarda tolerans ve standarda göre 14 ayar için 585, 22 ayar için 916 veya 917 görülebilir. Ürün üzerindeki damga ve belge, genel oran hesabından daha özel bilgidir.
Kullanım ve dayanıklılık farkları
24 ayara yakın altın yüksek saflıktadır fakat daha yumuşaktır. 14 ve 18 ayar alaşımlar takıda şekil dayanıklılığı sağlayabilir. 22 ayar Türkiye’de bazı ziynet ve bilezik ürünlerinde yaygındır. Alaşımda kullanılan diğer metaller renk ve sertliği etkileyebilir; aynı ayardaki iki ürünün rengi veya mekanik özelliği birebir aynı olmayabilir.
Geri alım sırasında kurum saf altın miktarı, ürün türü, işçilik geri kazanımı ve doğrulama ihtiyacına göre fiyat verir. Satın alırken ödenen işçiliğin tamamı bozdurma fiyatına yansımayabilir. Bu nedenle ayar oranını bilmek, perakende alış ve geri satış arasındaki farkı tek başına açıklamaz.
Ürünler nasıl karşılaştırılır?
- Toplam gram yerine teorik saf altın gramını hesaplayın.
- Milyem damgası ve ürün belgesini kontrol edin.
- İşçilik ve taş bedelini metal değerinden ayırın.
- Aynı ürün türünün alış ve satış koşullarını karşılaştırın.
Örnek
10 gram alaşımda teorik saf altın
Her biri 10 gram olan farklı ayardaki ürünleri yalnız metal oranıyla karşılaştıralım.
- 14 ayar
- ≈ 5,83 g saf
- 18 ayar
- 7,50 g saf
- 22 ayar
- ≈ 9,17 g saf